وبلاگ شخصی محمدمهدی ایلخانی

موج(wave):

به حرکت  های نوسانی که از اولین تا آخرین ذره، به وسیله ضربه به کناری انجام می شود، موج می گویند.

البته تعریف شیرین تر و ساده تر موج به شکل زیر است:

موج: بغلی بگیر؛ چی رو بگیرم؟ حرکت نوسانی رو. چی کارش کنم؟ بده بغلی (!)

در موج،نوسان فقط به ذره اولی داده می شود و با ضربه زدن ذره ی اولی به ذره کناری و به همین شکل تا آخر، موج انجام می شود. یعنی در موج مولکول ها به چپ و راست نمی روند. و با بالا و پایین رفتن، نوسان را انتقال می دهند. می دانیم که در موج حرکت نوسانی دست به دست می شود. شرط به وجود

آمدن حرکت نوسانی هم نقطه تعادل پایدار است. پس هر حلقه ی فنر(که با آن موج را ایجاد کردیم) در هنگام انجام شدن موج، یک نقطه تعادل پایدار است.

اقسام موج:

   1- طولی    ؛   2 - عرضی   

1- موج طولی: موجی است که "راستای نوسان ذره های محیط، موازی با راستای انتشار موج باشد." 

2- موج عرضی:"موجی است که  در آن امتداد ارتعاش بر امتداد انتشار عمود باشد."

یکی از راه های تشخیص موج عرضی، اینست که این موج در طناب و فنر با قله ها و دره های ایجاد شده قابل تشخیص است. و باید توجه داشت که این امواج نمی توانند در گازها و مایعات منتشر شوند.

راه تشخیص موج طولی از عرضی اینست که وقتی موج طولی در فنر منتشر می شود، حلقه های فنر متناوبا به یکدیگر نزدیک و یا از یکدیگر دور می شوند. وقتی به یکدیگر نزدیک می شوند، حلقه ها متراکم شده و وقتی از یکدیگر دور می شوند حلقه ها انبساط پیدا می کنند. بنابراین:

"موج های طولی در فنر با همین تراکم و انبساط ها قابل تشخیص است." 

چشمه موج: به جسمی که در یک محیط ،موج ایجاد می کند؛ یک چشمه ی موج می گویند.(مانند دیاپازون)

پالس: قسمتی از یک موج است که هنگام رد شدن آن از یک ذره ی طناب ،آن ذره ،حرکت تکراری انجام ندهد.

ویژگی های موج:

هر موج دارای چهار ویژگی است: 

1- سرعت پیش روی(انتشار): موج در هر محیط با سرعت معینی منتشر می شود. سرعت پیش روی در یک محیط به جنس و حالت و شرایط فیزیکی آن بستگی دارد؛(شرایط فیزیکی = کشش موجود از فنر و جرم و طول فنر). و هیچ ربطی به منبع موج ندارد.

 سرعت پیش روی را با نماد V نشان می دهند. واضح است که واحد اندازه گیری آن به دلیل سنجش سرعت، متر بر ثانیه است.

2- فرکانس(بسامد)(frequency):

حرکت نوسانی:   دوره تناوب (T)   ؛    فرکانس(بسامد)                        

به تعداد نوسان هایی که یک نوسانگر در مدت یک ثانیه انجام می دهد، فرکانس یا بسامد می گویند. همه پدیده های تکرار شونده فرکانس دارند. همانطور که همه ی آن ها دوره تناوب دارند.

فرکانس را با f نشان می دهند. واحد فرکانس  (یک بر روی ثانیه) است. که به این واحد هرتز می گوییم و آن را با نماد Hz نشان می دهیم.هرچه نوسانگری تند تر نوسان کند، بسامد آن بیش تر است.

همچنین دوره تناوب و فرکانس وارون یک دیگرند.

3- طول موج(wavelent):

فاصله ی هر دو برجستگی(قله ی موج) متوالی، یا فاصله ی هردو فرورفتگی(قعر موج) متوالی را طول موج می نامند.

یا ساده تر اینکه طول موج قسمتی از فنر، طناب یا ... در هنگام موج است که داخل حرکت نوسانی است.

طول موج را با λ نشان می دهند و واحد آن همان واحد طول است(سانتی متر، متر و ...). همچنین طول موج تابع سرعت پیش روی و فرکانس موج است. 

4- دامنه موج(Ampletude of wave):

حداکثر فاصله ای که مولکول ها از وضع تعادل خود می گیرند، دامنه موج نامیده می شود. یعنی ارتفاع موج از وضع تعادل تا قله ی موج یا عمق دریا! در موج های ساده این دو مساوی اند. دامنه ی موج را با A نشان می دهند و واحد آن نیز همانند طول موج همان واحد طول است.

اگر انرژی موجی رفته رفته هدر رود، به آن موج، موج میرا می گویند. همه ی امواج در طبیعت میرا هستند. انرژی موج به وسیله ی دامنه موج میرا می شود. همچنین سرعت حرکت نوسانی هم به دامنه موج مربوط است.

تذکر: سرعت حرکت نوسانی با سرعت پیش روی(یا انتشار) موج متفاوت است.